THEORETICAL ANALYSIS OF THE DIFFERENCES IN THE APPLICATION OF THE MINIMUM AGE OF MARRIAGE: AN ISLAMIC LAW AND STATUTORY LAW PERSPECTIVE IN THE MUSLIM WORLD
DOI:
https://doi.org/10.65049/5sz9v212Keywords:
minimum legal age of marriage, Islamic law, marriage legislation, comparative law, child protectionAbstract
The regulation of the minimum legal age of marriage remains one of the most debated issues in contemporary Islamic family law. Although Muslim-majority countries share common Islamic legal foundations, they have adopted different statutory age requirements for marriage. These variations reflect not only differing interpretations of classical and contemporary Islamic legal sources but also the influence of social, cultural, political, and legislative considerations. This study aims to analyse the theoretical foundations of Islamic law concerning the minimum age of marriage, examine the legal age limits established across the Muslim world, explore the differences in their implementation, and evaluate their implications for the social status and well-being of women and children. The research employs a library-based research design using a comparative legal approach. It analyses and compares marriage legislation in Muslim-majority countries concerning the minimum legal age of marriage through vertical, horizontal, and diagonal comparative analyses. The study relies on both primary and secondary legal materials, which are examined using qualitative content analysis. The findings demonstrate that the diversity of minimum marriage age regulations across the Muslim world stems from the tension between the normative framework of classical fiqh, which recognises biological maturity (bulūgh) as the principal criterion for marriage eligibility without prescribing a specific numerical age, and modern statutory legal systems that emphasise public welfare (maṣlaḥah mursalah), child protection, and the promotion of gender equality through the establishment of minimum legal age requirements. Differences among Muslim-majority countries are further shaped by variations in istinbāṭ (Islamic legal reasoning), the influence of different schools of Islamic jurisprudence (madhāhib), and the distinct socio-political contexts within which national legal systems operate. These findings suggest that contemporary regulation of the minimum age of marriage represents a dynamic interaction between Islamic legal principles and the evolving demands of modern governance and human rights protection.
Downloads
References
Books
‘Abd al-‘Azîz ‘Âmir, al-Ta‘zîr fi al-Syarî‘ah al-Islâmiyyah, (Beirut: Dâr al-Fikr al-‘Arabiy, t.th.)
‘Abdul Latif Muhammad al-‘Abr, al-Ushûl al-Fikriyyat limadzhab ahl al-Sunnah, Dar al-Nahdlatu al-‘Arabiyah, Qairo, t.th
‘Abdur Rahman L. Doi, Syari’ah: The Islamic Law, (Terj. Basri Iba Asghari & Wadi Masturi) Syari’ah, Kodifikasi Hukum Islam, Rineka Cipta, Jakarta, 1993
A. Syalabi, Sejarah dan Kebudayaan Islam, 1, (Jakarta: Pustaka Al-Husna, 1983)
'Abd al-Rahman al-Juzairi. 1990. al-Fiqh 'Alâ al-Mâdzâhib al-Arba'ah. Jilid 4, Dar al-Fikr. Beirut.
‘Abd. Rahman Ghazaly. Fiqh Munakahat. Jakarta: Kencana Prenada Media Group. Cetakan ke-2.
‘Abdul Hamid Kisyik. 1994. Bina al-Usrah al-Muslimah: Mausu'ah al-Zuwaj al-Islami. (Ter. Ida Nursida), Hikmah Pernikahan Rasulullah. Bandung: al-Bayan
‘Abdul Rahman Haji Abdullah, Pemikiran Islam di Malasyia, Gema Insani Press
‘Abdullah Ahmad An-Naim Toward an Islamic Reformation Civil Liberties, Human Hights and International Law (Terj. Ahmad Suaedy dan Amiruddin Arrani), Dekonstruksi Syariah, LKIS, Yogyakarta, 1994
‘Abdurrahman Asy-Syarqawi, A’immatu al-Fiqh al-Tis’ah, (Terj. Mujiyo Nurkholis), Penerbit al-Bayan, Bandung, 1994
‘Abduttawab Haikal. 1993. Rahasia Perkawinan Rasulullah saw: Poligami dalam Islam vs Monogami Barat. Jakarta: CV. Pedoman Ilmu Jaya
Abi ‘Abd Allah Muhammad Ibn Idris al-Syafi’i, al-Umm, (Beyrut: Dar al-Fikr, t.th), Jilid. VII
Abi al-Mawâhib Abd al-Wahâb ibn Ahmad in 'Ala al-Anshori. T.th. al-Mîjân al-Jubrâ'. Jilid II
Abi Ishaq Ibrahim Ibn Ali Ibn Yusuf al-Firuz Abadi al-Syirazi, op. cit., h. 36; Sayyid Sabiq, Fiqh al-Sunnah, Libanon: Dar al-Fikr, 1983.
Abû ‘Abdillah Muhammad ibn Ismâ‘îl al-Bukhâri, Sahîh al-Bukhâri, Beirut: Dâr al-Fikr, t.th.
Abû ‘Îsa Muhammad ibn‘Îsa al-Turmudzi, Sunan al-Turmudzi wa Huwa al-Jâmi‘ al-Sahîh, Beirut: Dâr al-Fikr, 1400 H/1980 M), Juz ke-3, Hadis No.1128.
Abû ‘Îsa Muhammad ibn‘Îsa al-Turmudzi, Sunan al-Turmudzi wa Huwa al-Jâmi‘ al-Sahîh, Beirut: Dâr al-Fikr, 1400 H/1980 M), Juz ke-3
Abu Bakar bin Hashim, "Syariah dan Kodifikasi: Pengalaman Singapura", dalam Perkembangan Mutakhir Hukum Islam di Asia Tenggara, [Editor: Sudirman Tebba]. 1993. Bandung: Mizan
Abu Zahroh, Abu Hanifah, Hayatuhu, Wa Asrahu, Wa Ara-uhu, Dar al-Fikr, Mesir, t.th.
__________, Muhadlarah fi tarikh al-madzahib al-fiqhiyyah, Maktabah al-Madani, t.th.
‘Abdul Mujieb, et.al. 1994. Kamus Istilah Fiqh. Jakarta:Pustaka Firdaus,. Cetakan ke-1.
Ahmad al-Hashari, Tarîkh al-Fiqh al-Islâmi, (Beirut: Maktabah al-Kuliah al-Wujriyah) t.t.
Ahmad Amin, Dluha al-Islam, Mesir: Maktabah al-Nahdlah al-Mish-riyyah, Jilid II, 1974
___________, Fajr Al-lslam, (Kairo: Maktabah Al-Nahdhah Al-Mishriyah, 1975) .
Ahmad Ibrahim dkk (Ed.), Islam di Asia Tenggara, [Jakarta : LP3ES, 1990]
Ahmad nakhrawi Abd al-salam,, al-Imam al-Syafi`i fi Madzhahiba al-Qadim wa al-Jadid, Kairo: Dar al-Kutub, 1994
Ahmad Rofiq. 1998. Hukum Islam di Indonesia. Jakarta: Rajawali Press.
Ahmad Warson Munawwir, Al-Munawwir-Kamus Arab-Indonesia. Yogyakarta: Ponpes al-Munawwir., t.t.
Al-Baghdadi, Tarîkh al-Baghdadî, Dar al-Fikr, Beirut, t.th.
Al-Dimsyiqi. T.th. Kifâyatu al-Akhyâr fî Halli Gâyat al-Ikhtisyar. Beirut: Dar al-Fikr. Jilid 2.
‘Ali As-Sayis, Tarîkh al-Fiqh l-Islâmi, (Terj. Dedi Junaedi), CV. Akademika Pressindo, Jakarta, 1996
‘Ali Azhara. 2005. Antologi Kajian Islam. (Surabaya: Pascasarjana IAIN Sunan Ampel Press.)
‘Ali Mufrodi, Islam di Kawasan Kebudayaan Arab, Jakarta: Logos, 1997
Ali, Syed Ameer, Api Islam, diterjemahkan oleh HB. Jassin, Jakarta: Bulan Bintang, 1978,
‘Al-Shon'âni. T.th. Subul al-Salâm. Indonesia: Maktabah Dahlan. Jilid III
‘al-Syatibi, Al-Muwâfaqât fi Ushûl al-Ahkâm, Dar al-Fikr, Jilid I, Cairo, t.th.
________, al-Muwâfaqât, Dar al-Ma’rifah, Beirut, 1975, jilid 111
Amir Nuruddin, Azhari Akmal Tarigan, Hukum Perdata Islam di Indonesia: Studi Kritis Perkembangan Hukum Islam dari Fikih, UU No. 1/1974 sampai KHI
Andi Faisal Bakti, Islam and Nation Formation in Indonesia, Logos, Jakarta, 2000
Arso Sosroatmodjo dan A Wasit Aulawi, Hukum Perkawinan di Indonesia, cet. Ke-2 (Jakarta: Bulan Bintang, 1978)
Asaf A.A. Fyzee, Outline of Muhammadan Law, Oxfod University Press, Bombay, India, 1948
Asmawi, “Isu Poligami dalam Hukum Perkawinan di Indonesia”, makalah dipresentasikan dalam Seminar Hukum Islam, Fakultas Syariah dan Hukum UIN Syarif Hidayatullah, Jakarta, pada hari Rabu, 17 Juni 2009.
As-Sayyid Muhammad Rasyid Ridha, Tafsir al Qur’an al-Hakim as-Syahir bitafsir al- Manar,(Bairut: Libanon: Dar al-Fikr, tth)
Atjep Djazuli, Ilmu Fiqh (sebuah pengantar), Orba Sakti, Bandung, 1991
Bakri A. Rahman, Ahmad Sukardja, Hukum Perkawinan Menurut Islam, Undang-Undang Perkawinan dan Hukum Perdata/BW, (Jakarta: Hidayakarya Agung, 1981)
Charles J. Adams, “Islam” dalam A Reader’s Guide to the Great Religions (Editor : Charles J. Adams), The Free Press, New York, 1977
Cik Hasan Bisri, Peradilan Islam dalam Tatanan Masyarakat Indonesia, Remaja Rosdakarya, Bandung, 1997
____________, Pilar-[ilar Penelitian Hukum Islam dan Pranata Sosial, Rajawali Press, Jakarta, 2004
Fred R. von der Mehden, Religion & Modernization in Southeast Asia, (New York: Syracuse University Press), 1986
Gihane Tabet. Women In Personal Status Laws: Iraq, Jordan, Lebanon, Palestine, Syria. SHS Papers in Women’s Studies/ Gender Research No. 4 July 2005. Gender Equality and Development Section Division of Human Rights Social and Human Sciences Sector UNESCO
Gustav Leboun, Hadhdrat al'Arab, (Kairo: Mathba'ah 'Isa Al-Babi Al Halabi, t.t.)
H. S. A. Alhamdani, Risalah Nikah: Hukum Perkawinan Islam, (Jakarta: Pustaka, 1989, terj. Agus Salim
Hartono Mardjono, Menegakkan Syariat Islam dalam Konteks KeIndonesiaan, Mizan, Bandung
Hasan Yunus, Perbandingan Madzhab, Diktat Kuliah, Fakultas Syariah IAIN Sunan Gunung Djati, Bandung, 1993
Hasbi al-Shiddieqi, Pokok-pokok Pegangan Imam Madzhab dlaam Membina Hukum Islam, Bulan Bintang, Jakarta, 1973
Hudhari Bik, Tarîkh al-Tasyri` al-Islâmi, al-Maktabah al-Tijâriyah al-Kubra-Dar al-Fikr, Cetakan kedelapan, Beirut, 1968
Ibnu Rusyd. T.t. Bidayatu al-Mujtahid wa Nihayatu al-Muqtashid. Beirut: Dar al-Fikr. Juz 2
Imam al-Soouti, “Tokku Paluh: Mendidik Murid-Muridnya dengan Ilmu Thariqat”, dalam Mingguan Islam, 8 Januari 1988
Imam al-Syafi’i, (al-Um), Jilid 5.
J.J. Ras, “Tradisi Jawa Mengenai Masuknya Islam di Indonesia”, dalam Beberapa Kajian Indonesia dan Islam, INIS, Jakarta, 1990
J.N.D. Anderson, Islamic Law in The Modern World, New York University Press, New York, 1959
Jaih Mubarok, Modifikasi Hukum Islam Studi tentang Qawl Qadimdan Qawul Jadid, Rosdakarya, Bandung, tahun 2002.
___________, Sejarah dan Perkembangan Hukum Islam, Rosda Karya, Bandung, 2000
Jalaluddin Rakhmat “Dari Mazhab Skripturalisme ke Mazhab Liberal” dalam Kontekstualisasi Doktrin Islam dalam Sejarah, Paramadina, Jakarta, 1994
___________. 1994. Renungan-renungan Sufistik Membuka Tirai Kegaiban. Bandung: Mizan
Joseph Schacht, An Introduction to Islamic Law, (Oxford: USA), 1964, edisi II
____________, The Origin of Muhammadan Jurisprudence, Oxford University Press, 1959
Khoiruddin Nasution, Status Wanita di Asia Tenggara : Studi tentang Perundang-undangan Perkawinan Muslim Kontemporer di Indonesia dan Malaysia, (Jakarta: INIS, 2002)
Koentjaraningrat, Kebudayaan, Mentalitas, dan Pembangunan, (Jakarta: Gramedia, 1985)
M Jawad Mughniyah. 2004. Fiqh Lima Madzhab. (Terj. Afif Muhammad et. al). Jakarta: Lentera
Maek. S.W. Hoyle, The Status of Women Under Islamic Law and Under Modern Islamic Legislation, 1990 (Boston: Graham Trotman)
Mahmud Muhammad Saltut & Muhammad ‘Ali al-Sayis, Muqâranat al-Madzâhib fi al-Fiqh, Matba’ah Muhammad ‘Ali Shoibi’, al-Azhar, 1953
_____________,1991. Perbandingan Mazhab dalam Masalah Fiqh. (Terj. Ismuha). Jakarta: Bulan Bintang. Cetakan keenam
Mehrun Siraj, "Women and The Law: Significant Develop¬ment in Malaysia" Law & Society Review, vol. 28, No. 3 (1994)
Moenawar Cholil, Empat Biografi Imam Madzhab, Bulan Bintang, Jakarta, 1994
_____________, Kembali kepada al-Qur’an dan al-Sunnah, Bulan Bintang, 1986
Muhammad Ali al-Sayis, Nasy’atu al-Fiqh al-Ijtihâdî wa ‘Athwâruhu, Majmau’ al-Bukhus al-Islami, al-Azhar-Qairo, 1970,
Muhammad 'Ali al-Shobuni. T.th. Rowâi'u al-Bayan: Tafsîru Ayâti al-Ahkâm. Beirut: Dar al-Fikr, Jilid 1.
Muhammad Al-Syak’ah, Islamu bilâ Madzhâhiba, (Terj. A.M. Basalamah), Gema Insani Press, Jakarta, 1994,
Muhammad Amin Suma, Hukum Keluarga Islam di Dunia Islam, (Jakarta: Raja Grafindo Persada, 2004)
Muhammad Daud Ali “Kedudukan dan pelaksanaan hukum Islam dalam negara Republik Indonesia” dalam Jurnal dua bulanan Mumbar Hukum No.29 November –Desember 1996
Muhammad Hadlori, Tarîkh al-Fiqh al-Islâmi, (Beirut: Maktabah al-Kuliah al-Wujriyah) t.t.
Muhammad ibn ‘Ali ibn Sinân, al-Jânib al-Ta‘zîriy fi Jârîmat al-Zinâ, (t.tp.: t.np, 1402 H/1982 M)
Muhammad Kamil Musa, al-Madkhal ila al-Tasyri` al-Islami, Beirut: Mu’assasah al-Risalah, 1989
Muhammad Malu Allah, Mawâqifu al-Syi’ah min Ahlu al-Al-Sunnah, Maktabah Ibnu Taimiyah, cetakan ketiga, 1409 H
__________________ 1413. Asy-Syi'ah wa al-Mut'ah. Diterjemahkan oleh Marsuny Sasaky, Menyingkap Kebobrokan Nikah Mut'ah. Jakarta: Pustaka Firdaus. 1997
Muhammad Said Thanthawi, Al-Ijtihâdu fi al-Ahkâm al-Syari’ah, Daru Nahdlatu Misr Lithob’at wa al-nasr wa al-Tauji’, Al-Azhar, Mesir, 1997
Muhammad Salam Madkur, Al-Ijtihâdu fi al-Tasyri’ al-Islâmî, Dar al-Nahdlotu al-Arabiyah, Qairo, 1984
Muhammad Yusuf Musa, al-Madkhal lidirâsat al-Fiqh al-Islâmî, Dar al-Fikr al-Arabî, t.th.
Muhammad bin Ali bin Muhammad as-Saukani, Fathul Qadir, Cet. Ke I, (ar-Riyadh: Maktabatur-Rusyd: 2001)
Mun’im A. Sirry, Sejarah Fiqh Islam (Sebuah Pengantar), Risalah Gusti, Surabaya, 1995
Muslim. T.t. Sahih Muslim. Jakarta: Dar Ihya' al-Kutub al-Arabiyah. Jilid 1
Nazar Bakri, Fiqh dan Ushul Fiqh, Rajawali Press, Bandung, 1993
Novianti, L. (2024). Metodologi Penelitian Hukum di Era Digital. GERECHTIKEIT: Jurnal Riset Peradaban Hukum, 1(2).
Peunoh Daly, Hukum Perkahwinan Islam, (Jakarta: Bulan Bintang, 1988)
Philip K Hitti, History of The Arabs, Corlear Bay Club, New York, edisi kesepuluh, 1970
Rachmat Syafe'i, Pengantar Ushul Fiqh Perbandingan, Yayasan Piara, Bandung, 1992
____________, Ijtihad Imam Malik, Gunung Djati Press, tahun 2000
Rahmat Hakim. 2000. Hukum Perkawinan Islam. Bandung: CV. Pustaka Setia
Rwirjono Prodjodikoro, Hukum Perkawinan di Indonesia (Bandung: Penerbit Sumur Bandung, 1974)
Salim Ali al-Tsiqafi, Mafâtih al-Fiqh al-Hanbali, Mekkah, cetakan ke 1., 1978
Satria Effendi M. Zein. 1991. "Hak Nafkah Batin Isteri dan Ganti Rugi Berupa Materi" dalam Mimbar Studi: Aktualisasi Hukum Islam. Jakarta: Al-Hikmah & Direktorat Pembinaan Badan Peradilan Agama Islam.
______________, “Arbitrase dalam Syari’at Islam”, dalam Mimbar Hukum Aktualisasi Hukum Islam, Direktorat Pembinaan Badan Peradilan Agama Islam, Jakarta, No. 16 Thn. V, 1994
Sayyid Sabiq, Fiqh Sunnah, Cet. Ke 4 Jilid II, ( Bairut: Darul Fikri, 1983)
Siradjuddin Abbas, Sejarah dan Keagungan Madzhab Syafi’i, Pustaka Tarbiyah, Jakarta, 1991, cetakan kelima
Slamet Abidin & Aminudin. 1999. Fiqh Munakahat. Bandung: CV. Pustaka Setia. Cetakan ke-1., jilid 1.
Soenarjo, dkk. 1989. al-Qur'an dan Terjemahannya. Jakarta: Depag RI.
Syaikh Abdurrhaman Al-Jaziry, al-Fiqh `Ala Al-Madzahib Al-Arba'ah Juz IV
Syed Amir Ali. 1978. Api Islam. [Jakarta: Bulan Bintang]
Tahir Mahmood, Family Law Reform in The Muslim World, The Indian Law Institu, New Delhi, 197
____________, Personal Law in Islamic Countries (history, text and comparative analysis),: Academy of Law and Religion, New Delhi, 1987
Wahbah Al-Zuhayli, al-Fiqh al-lslami wa-Adillatuh, 1409 H/1989 M Beirut-Lubnan: Dar al-Fikr, jilid 7
Wilfred Cantwell Smith, Islam in Modern History, Princeton University Press, New Jersey, 1957
Internet Souce
http://master.Islamic.uii.ac.id/index.php?option=com_content&task=view&id=97&Itemid=57#_ftn5
http://media.isnet.org/Islam/Etc/Poligami1.html akses 2 juli 2009
http://www.singaporelaw.sg/content/LegalTopicsIndo.html
www.figurpublik.com/cgi-bin/bio.cgi
www.fikar.org/2006/02/11/biografi-mazahibul-arbaah/
https://suaraaisyiyah.id/dunia-islam-antara-ada-dan-tiada-1/
https://www.britannica.com/topic/Islamic-world
Legal Sources
Code Of Personal Status 1956-1981 Tunisia.
Enak men Pentadbiran Undang-undang Islam Tengganu, 1955
Enakmen Mahkamah Syariah dan Hal Ihwal Perkawinan Islam Kelantan, 1966
Enakmen Mahkamah Syariah dan Hal Ihwal Perkawinan Muslim Kelantan, 1956
Enakmen Pentadbiran Undang Islam Melaka, 1959
Enakmen Pentadbiran Undang-undang dan Agama Islam Pahang, 1956
Enakmen Pentad¬biran Undang-undang Islam Kedah, 1962
Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam Kedah;
Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam Melaka, 1959
Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam Negeri Sembilan, 1960
Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam Penang, 1959
Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam Perak, 1965
Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam Perils, 1963
Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam Sabah, 1971
Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam Selangor, 1952
Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam, Perak 1966
Enakmen Pentadbiran Undang-unmdang Islam Pulau Pinang, 1959
Enakmen Pentadbiran Undang-urgdang Islam Kedah, 1962.
Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam Melaka, 1959
Enakmen Undang-undang Islam Kedah, 1966
Egyptian Family Laws No. 56 of 1923
Law on Marriage-Guardianship of Sudan 1960
The Code of Personal Status 1952
The Code of Personal Status 1976
Code of Personal Status 1953-1975
Kompilasi Hukum Islam (KHI) Indonesia
The Iraq Law of Personal Status 1959
The Iranian Family Laws: Marriage Laws 1931-1938
The Maroccan Code of Personal status 1958
Ottoman Law of Family Rights 1917
Pentadbiran Undang-undang Islam Trengganu, 1955
Selangor Rules relating to Marriage, Divorce and Revocation, 1962
Tunisian Code of Personal Status 1958
The Turkis Civil Code 1954
The Turkish Family [Marriage and Divorce] Law of Cyprus, 1951
UU Nomor 1 Tahun 1974
Undang-undang Mahkamah Melayu Sarawak 1958
Downloads
Published
Versions
- 2026-07-10 (3)
- 2026-08-10 (2)
- 2026-07-10 (1)
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Utang (Author)

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
















